Kayyım Ne Demek Din?
Eskişehir’de bir akşam, üniversitede ders çıkışı arkadaşlarla sohbet ediyorum. Birden biri “kayyım” kelimesini duydu ve konu bir anda ilginç bir hal aldı. Herkes bir şekilde bu kelimeyi duymuş ama tam olarak ne anlama geldiğini hiç kimse net bir şekilde açıklayamıyordu. Hatta, “Kayyım ne demek din?” diye sorulduğunda, herkes birbirine bakıp kafası karışmıştı. O an, aslında kayyım kavramının din perspektifinden ne anlama geldiği üzerine biraz kafa yormam gerektiğini fark ettim. Gelin, hem bilimsel hem de herkesin anlayabileceği bir dille bu konuyu inceleyelim.
Kayyım: Temel Anlamı
Kayyım, Arapça kökenli bir kelimedir ve kelime olarak “gözetici” veya “idareci” anlamına gelir. Kısacası, bir şeyin sorumluluğunu üstlenen, onu denetleyen ve düzenleyen kişi demektir. Bu kavram, aslında yalnızca dinî bir anlam taşımıyor; sosyal, hukuki ve yönetsel anlamlarda da kullanılabiliyor. Mesela, bir vakfın ya da derneğin kayyımı, o kurumun işleyişini denetler ve yönetir.
Peki ya dinî bağlamda kayyım ne demek? İslam kültüründe ve literatüründe kayyım, özellikle Allah’ın sıfatlarından biri olarak geçer. Allah, “El-Kayyum” sıfatıyla, evreni ve her şeyin düzenini koruyan, yöneten ve her an gözeten bir varlık olarak tanımlanır. Bu anlamı, kayyım kavramının temelinden gelir: Bir şeyin sürekli olarak düzenini sağlayan, varlığını sürdüren ve denetleyen güç. Kayyım, dolayısıyla sadece bir yönetici değil, sürekli gözeten bir varlık olarak karşımıza çıkar.
Kayyım Ne Demek Din Açısından?
İslam’daki kayyım kavramı, daha çok Allah’ın kudretiyle ilişkilendirilir. “El-Kayyum” (Her Şeyi Ayakta Tutan, Gözetip Yöneten) sıfatı, İslam inancında Allah’ın her an tüm evreni, tüm varlıkları düzenli ve dengeli bir şekilde idare ettiğini ifade eder. Bu sıfat, her şeyin yaratılmasından yönetilmesine kadar her türlü ihtiyacı karşılamak için sürekli bir gözetim sağlar.
Bunun yanında, kayyım terimi bir insanın bir başkasının işlerini, malını ya da kurumunu denetlemek için de kullanılır. Bir kişinin ya da kurumun kayyım olarak atanması, genellikle o kurumun ya da malın sahibinin yönetim yetkisini kaybetmesi durumunda gerçekleşir. Yani, kayyım aslında “emanetçi” gibidir; kişi ya da kurum, bir şekilde kendi işlerini yönetemediği durumda kayyım atanır ve yönetim sorumluluğu ona geçer.
Kayyım Dinî Bağlamda Nasıl Uygulanır?
Dini literatürle sınırlı kalmayalım, biraz da pratikte ne şekilde karşımıza çıkabileceğini inceleyelim. Birçok dini yapıda, kayyım bir malın, mülkün ya da vakfın yönetiminden sorumlu kişi olarak atanabilir. Örneğin, bir vakfın ya da derneğin başkanı kayyım olarak atanabilir ve bu kişi vakfın işleyişini, mali durumunu ve yapılan hizmetlerin doğruluğunu denetler. Yani, kayyım görevini devralan kişi, aslında bir tür “idareci” ya da “yönetici” pozisyonuna gelir.
Türkiye’deki bazı dini vakıflarda da kayyım uygulamasına rastlanır. Bu tür vakıfların yönetimi bazen devlet tarafından kayyım atanarak yapılır. Bu da kayyımın sadece dinî değil, aynı zamanda toplumsal ve hukuki bir kavram olduğuna işaret eder.
Kayyım ve Hukuki Durum: Dinîden Daha Fazlası
Dinî anlamı dışında kayyım, hukuki bir terim olarak da kullanılır. Bazen devletler, bir malın ya da kurumun düzgün işleyebilmesi için kayyım atar. Özellikle, vakıfların ya da şirketlerin yönetiminde sorunlar çıkarsa, kayyım atanması gerekebilir. Kayyım, burada genellikle şirketin faaliyetlerini denetleyen ve zamanla devralan bir kişi olur. Türkiye’de ve diğer birçok ülkede, kayyım atama işlemi, hukuki süreçlere dayalı olarak gerçekleştirilir.
Bu noktada, kayyımın sadece dini bir sorumluluk değil, aynı zamanda bir tür sosyal ve toplumsal sorumluluk olduğunun altını çizmek önemli. Yani, bir kayyım hem dini hem de hukuki bağlamda önemli bir rol üstlenir.
Kayyımın Günlük Hayatta Yeri
Günlük hayatta, kayyım terimini daha çok vakıf ve dernek yönetimleri ile ilişkilendirebiliriz. Özellikle bir kurumun iflas etmesi, yönetimsel zorluklar yaşaması durumunda, kayyım atanabilir. Bu, aslında sosyal düzenin sağlanması için bir tür güvenlik önlemidir. Aynı zamanda, kayyım atamak, insanların daha güvenli bir şekilde işlerini yürütmelerine yardımcı olur.
Mesela, bir arkadaşımın ailesinin işlettiği küçük bir yerel derneği vardı ve bazı mali problemler yaşanıyordu. Dernek sonunda kayyım atanarak yönetilmeye başlandı. Bu, derneğin daha sağlıklı bir şekilde işler hale gelmesine yardımcı oldu. Böylece, kayyım kavramının ne kadar pratik bir anlam taşıdığını gözlemlemiş olduk.
Kayyım Ne Demek Din ve Toplum?
Sonuçta kayyım, çok katmanlı bir kavramdır. Hem dini anlamda, Allah’ın her şeyin düzenini ve yönetimini sağlayan sıfatı olarak görülürken, aynı zamanda günlük yaşamda ve hukuki alanda da karşımıza çıkabilir. İslam inancında kayyım, her şeyin sahibi ve yöneticisi olan Allah’a aittir; ancak bir insanın kayyım olarak atanması, bir sorumluluğun devralınması anlamına gelir. Yani, kayyım, hem bir güç hem de bir sorumluluk taşır.
Ve bence asıl önemli olan, kayyım kavramını sadece kelime olarak değil, hem sosyal hem de dini açıdan derinlemesine anlamaktır. Çünkü kayyım, her şeyin düzenini sağlayan, yöneten ve bu düzenin sürekliliğini sağlayan bir kavramdır.